Funkcjonowanie i obrona Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte

            Od samego początku istnienia Wojskowej Składnicy Tranzytowej, była ona solą w oku władz Wolnego Miasta Gdańska. Zaostrzenie sytuacji nastąpiło w 1933 roku. W proteście przeciwko zastąpieniu policji portowej, policją gdańską, doraźne wzmocniono załogę WST przez 120 osobowy oddział, przybyły na pokładzie O.R.P. „Wilia”, po tygodniu oddział został wycofany.

            W tym samym roku rozpoczęto budowę wartowni I, V, II, IV i dwóch kabin bojowych wartowni III w piwnicy willi podoficerskiej, a w latach 1934 – 36 za zgodą Ligi Narodów Polacy budują nowoczesne koszary z wartownią nr VI w piwnicy.

            Na wiosnę w1939 roku przybywa ostatnia zmiana załogi z 2 Dywizji Piechoty Legionów z Kielc, zwiększa się też liczba żołnierzy nielegalnie przybywających z Gdyni na pokładzie holownika w ramach akcji wzmacniana siły obronnej składnicy.

            25 sierpnia 1939 roku, przybycie z kurtuazyjną wizytą do portu gdańskiego, szkolnego okrętu Kriegsmarine „Schleswig – Holstein” zamiast awizowanego wcześniej, lekkiego krążownika „Königsberg”. Pretekstem wizyty było oddanie hołdu poległym w 1914 roku marynarzom z krążownika „Magdeburg”, pochowanym w Gdańsku. Pierwotnie termin wybuchu wojny określony w „Fall Weiss” (Plan Biały) zakładał atak na Polskę w dniu 26 sierpnia, w ostatniej chwili przesunięty przez Adolfa Hitlera na 1 września.

            Załoga WST: komendant mjr Henryk Sucharski, zastępca komendanta, dowódca obrony od 2 września kpt. Franciszek Dąbrowski, co najmniej 210 żołnierzy i pracowników cywilnych, w tym sześciu oficerów.

            Wyznaczone cele: Obrona terenu WST, w ciągu 6 godzin do czasu nadejścia pomocy, następnie został zwiększony czas oporu do 12 godzin. Działania odciążające siły polskie, broniące Gdyni i półwyspu Hel.

            Uzbrojenie: 1 armata polowa kal. 75 mm, 2 działka ppanc (przeciwpancerne) kal. 37 mm, 4 moździerze kal. 81 mm, 42 karabiny maszynowe (6 lekkich, 18 ręcznych i 18 ciężkich), 160 karabinów, 40 pistoletów, 560 granatów ręcznych obronnych i 560 granatów ręcznych zaczepnych.             Plany niemieckie zakładały szybkie zajęcie terenu WST, po uprzednim przygotowaniu artyleryjskim „Schleswiga – Holsteina”: 4 działa 280 mm, 10 dział 150 mm, 4 działa 88 (jednocześnie mógł prowadzić ogień tylko z części posiadanej artylerii).

            Podstawowymi jednostkami ataku była Kompania Szturmowa Marynarki Wojennej wsparta kompanią saperów, plutonami SS, SA i policji. Nie licząc załogi okrętu szkolnego, i obsługi jednostek wsparcia, WST była bezpośrednio atakowana przez około 600 ludzi. Ostrzał prowadzony od strony zatoki przez co najmniej dwa torpedowce był wysoce nieskuteczny.

            1 wrzesień, o godz. 4,48 – ostrzał z artylerii „Schleswiga – Holsteina” rozpoczął niemiecką operację, mającą na celu zajęcie terenu WST. Załoga polska odparła dwa szturmy i zadała duże straty przeciwnikowi. Sytuacja przeciwników na Westerplatte była krańcowo różna. Załoga WST w sile wzmocnionej kompanii, składała się z wyselekcjonowanych specjalistów różnych dziedzin.          Teren był dobrze przygotowany do stosunkowo krótkiej, ale intensywnej walki, w oparciu o stałe i polowe elementy fortyfikacji. Polacy borykali się z brakiem większej ilości artylerii, w tym przeciwlotniczej, oraz braków w zaopatrzeniu (część wyposażenia nie dotarła do składnicy, zatrzymana przez Niemców).

            Rozwiązanie Korpusu Interwencyjnego, który miał przyjść załodze na odsiecz, skazało walkę na przegraną od chwili jej podjęcia. Siły niemieckie posiadały wielokrotnie większy potencjał bojowy, ale dużo do życzenia pozostawiał sposób planowania i dowodzenia. Kiepskie rozpoznanie i złe prowadzenie działań, spowodowały znaczne straty wśród atakujących oddziałów. Jednakże stosunek sił nie pozostawiał złudzeń co do ostatecznego wyniku walki.

            W nocy z 1 na 2 września Polacy rozkręcili tory kolejowe, co zwiększyło bezpieczeństwo na przedpolu.

            2 wrzesień – Na wskutek miernych rezultatów dowództwo niemieckie postanowiło wesprzeć oddziały atakujące bombardowaniem lotniczym. Około godz. 17-tej nastąpił nalot blisko pięćdziesięciu samolotów Junkers Ju 87, które bardzo skutecznie zbombardowały obiekty składnicy. Nalot całkowicie zniszczył wartownię nr V, uszkodził budynek koszarowy, rozbił wszystkie cztery moździerze i dokonał innych rozległych strat. Zginęło co najmniej pięciu polskich żołnierzy, a kilkunastu odniosło rany. Mjr Sucharski na wskutek wstrząsu i napływających meldunków o stratach podejmuje jednoosobowo decyzję o kapitulacji, motywując ją wypełnieniem rozkazu 12 godzinnej walki. Kapitan Dąbrowski, przy poparciu innych oficerów, nie zgadza się z decyzją komendanta i bierze na siebie ciężar dowodzenia, aż do kapitulacji, w siódmym dniu walki. Niemcy popełniają poważny błąd, próbując zająć polskie pozycje dopiero po upływie dwóch godzin od bombardowania, pozwalając na skonsolidowanie obrony. Po odparciu próby ataku, przez Polaków dowództwo niemieckie uznaje, że nalot nie był skuteczny i rezygnuje z dalszego wsparcia powietrznego.

            Od 3 do 6 września – Trwa obrona Westerplatte, Niemcy prowadzą rozpoznanie, wzmożoną działalność patroli, silny ostrzał artyleryjski, koncentrują siły i przygotowują się do ostatecznego uderzenia. Niemcy podejmują ponowną, nieudaną próbę wtoczenia na teren składnicy cysterny z paliwem w celu podpalenia lasu.

            7 wrzesień – W wyniku ostrzału została trafiona i zniszczona wartownia nr II. Po odparciu ataku jednostek niemieckich mjr Sucharski jednoosobowo podejmuje decyzję kapitulacji na wskutek stanu rannych żołnierzy, szczególnie por. Leona Pająka. Niemcy w uznaniu męstwa polskich żołnierzy proponują honorowe warunki kapitulacji. W czasie walk ginie 15 Polaków, około 40 jest rannych i kontuzjowanych, straty niemieckie są kilkakrotnie wyższe i wynoszą nie mniej niż 50 zabitych i ponad 120 rannych.

            Militarny wymiar tej walki był ograniczony, a wynik przesądzony, jednak wymiar moralny i nimb sławy westerplatczyków, ukuty jeszcze w czasie wojny są dowodem na to, że ich trud nie poszedł na marne.

Kalendarium wydarzeń na Westerplatte po kapitulacji WST

1940 – Na Westerplatte powstaje filia Konzentration Lager Stutthof.

1945 – Zajęcie przez Sowietów terenu Westerplatte.

1946 30 sierpnia – W Neapolu umiera mjr Henryk Sucharski

1946 – Wystawienie krzyża i tablicy pamiątkowej w miejscu wartowni nr V, poświęconej poległym żołnierzom przez współtowarzyszy walki.

1948 15 marca – W Krakowie, w szpitalu umiera na wskutek tortur w śledztwie prowadzonym przez UB, mjr Mieczysław Słaby, lekarz WST.

1957 marzec – I Koleżeński Zjazd Westerplatczyków w Kielcach, a we wrześniu spotkanie na Westerplatte.

1962 24 kwietnia – W Krakowie umiera, po długiej chorobie kmdr Franciszek Dąbrowski zastępca komendanta WST, dowódca obrony od 2 dnia walk.

1962 – usunięcie krzyża z cmentarza i ustawienie czołgu.

1963 – odnalezienie szczątków kaprala Andrzeja Kowalczyka podczas prac w porcie, mających na celu modernizację nabrzeży i poszerzenie kanału portowego.

1966 – 9 października – Odsłonięto pomnik Obrońców Wybrzeża i otwarto nowo zagospodarowany (trwale zniszczony pod względem historycznym) teren Westerplatte.

1967 – Przesunięto o około 80 metrów wartownię nr I, ratując ją przed zniszczeniem.

1967 – Westerplatte odwiedza gen. Charles de Gaulle.

1971 – Sprowadzenie do Polski i pochowanie na Westerplatte urny z prochami majora Henryka Sucharskiego.

1974 – Otwarcie Izby Pamięci Narodowej w wartowni nr I.

1987 – Wizyta na Westerplatte papieża Jana Pawła II i msza dla 100000 młodych ludzi

1989 – Uroczyste obchody 50 – lecia wybuchu II wojny światowej, przesunięcie czołgu, renowacja cmentarza.

2003 – Ukazuje się Rozporządzenie Prezydenta RP o „Polu Bitewnym Westerplatte”.

2007 – Usunięcie czołgu z postumentu przez Stowarzyszenie Rekonstrukcji Historycznej Westerplatte.

2009 – Częściowa rewitalizacja terenu Pola Bitwy Westerplatte i renowacja pomnika

2014 – 01 wrzesień – uroczyste ogólnopolskie obchody 75 rocznicy wybuchu II wojny światowej

Bibliografia:

                  Dąbrowski F.: Wspomnienia z obrony Westerplatte, Gdańsk 1957.

            Drzycimski A, Górnikiewicz S.: Wojna zaczęła się na Westerplatte, Gdańsk 1979.

            Gliński M., Kukliński J.: Kronika Gdańska 997 – 1997, T.1 997 – 1945, Gdańsk 1998.

            Górnikiewicz S.: Lwy z Westerplatte, Gdańsk 1983.

            Kosiarz E.: Wojna na Bałtyku 1939, Gdańsk 1988.

            Sucharski H.: List z Westerplatte do Siostry. Notatki z Obrony Westerplatte, Gdańsk 1989.

            Tuliszka J.: Westerplatte 1926 – 1939. Dzieje Wojskowej Składnicy Tranzytowej w Wolnym Mieście Gdańsku, Toruń 2003.

            Westerplatte, pod red. Z. Flisowskiego, Warszawa 1984.

            Witkowski R.: Westerplatte, historia i dzień dzisiejszy, Gdańsk 1977.

            Żurawiński J.: Aspekty prawne powstania Wolnego Miasta Gdańska i pierwsze lata jego funkcjonowania, Jantarowe Szlaki R. XLVIII 2005 T.276 nr 2, ss. 18 – 22.

            Żurawiński J.: Pole Bitewne Westerplatte, Gdańsk, 2007.

przed7
przed3
Szkolny okręt artyleryjski Schleswig_Holstein wrzesień 1939 r.
Westerplatte 2011 r., odtworzona Brama Kolejowa z fragmentem muru
Westerplatte ruiny koszar od środka 2009 r.